نحله چقدر است؟ راهنمای جامع محاسبه و تعیین میزان آن

نحله چقدر است؟ راهنمای جامع محاسبه و تعیین میزان آن

میزان نحله چقدر است

میزان نحله توسط دادگاه و بر اساس معیارهایی نظیر سال های زندگی مشترک، کارهایی که زن در منزل شوهر انجام داده و وضعیت مالی مرد تعیین می شود و نرخ مشخص و ثابتی ندارد؛ همچنین، نحله در شرایطی به زن تعلق می گیرد که طلاق به درخواست مرد بوده و زن مستحق دریافت اجرت المثل نباشد.

یکی از پیچیده ترین و کمتر شناخته شده ترین حقوق مالی زنان در نظام حقوقی ایران، «نحله» است که اغلب با مفاهیم دیگری نظیر مهریه و اجرت المثل ایام زوجیت اشتباه گرفته می شود. این حق مالی، که در بستر فرآیند طلاق و تحت شرایط خاصی به زن تعلق می گیرد، با هدف حمایت از زن در مواردی که مرد بدون دلیل موجه اقدام به طلاق می کند، در قوانین پیش بینی شده است. تعیین میزان نحله، برخلاف مهریه که غالباً بر اساس توافق اولیه زوجین است یا اجرت المثل که با کارشناسی و محاسبه دقیق مشخص می شود، کاملاً در اختیار تشخیص قاضی و وابسته به اوضاع و احوال خاص هر پرونده است. این ویژگی، نحله را به موضوعی حساس و نیازمند تحلیل عمیق حقوقی تبدیل می کند تا هم از تضییع حقوق زن جلوگیری شود و هم از سوءاستفاده های احتمالی پیشگیری به عمل آید. درک دقیق ماهیت نحله، شرایط تعلق، و عوامل مؤثر بر تعیین میزان آن، برای هر دو طرفین دعوا و همچنین فعالان حوزه حقوق خانواده از اهمیت بالایی برخوردار است.

مفهوم حقوقی نحله و جایگاه آن در قانون خانواده

در ادبیات حقوقی و به ویژه در مباحث مربوط به حقوق خانواده، «نحله» به معنای هدیه، عطیه یا بخشش است. این واژه در قانون مدنی ایران و قانون حمایت خانواده به عنوان یکی از حقوق مالی زن مطرح شده است. برخلاف مهریه که به موجب عقد نکاح بر ذمه مرد مستقر می شود و اجرت المثل که بابت کارهای غیرتبرعی زن در طول زندگی مشترک پرداخت می گردد، نحله در شرایط خاص و اغلب در زمان طلاق از سوی دادگاه تعیین می شود. فلسفه اصلی وضع نحله، جبران زحمات زن و حمایت از او در مواردی است که مرد بدون دلیل موجه و صرفاً با استفاده از حق طلاق خود، اقدام به جدایی می کند و زن نیز در این طلاق تقصیری ندارد.

مبنای قانونی نحله در بند ب تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب سال ۱۳۷۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام بیان شده است. اگرچه قوانین خانواده دستخوش تغییرات زیادی شده اند، اما این تبصره کماکان معتبر بوده و در رویه قضایی مورد استناد قرار می گیرد. این ماده به دادگاه اجازه می دهد تا در صورت عدم امکان جمع شدن اجرت المثل و سایر شرایط خاص، مبلغی را به عنوان نحله برای زن تعیین کند. اهمیت نحله در آن است که از تضییع حقوق زنانی که در طول سال ها زندگی مشترک، خدمات بسیاری را در منزل همسر خود انجام داده اند، اما به دلیل ماهیت تبرعی بودن یا عدم امکان اثبات اجرت المثل، قادر به دریافت حق الزحمه نیستند، جلوگیری می کند. در واقع، نحله به نوعی یک کمک هزینه حمایتی است که دادگاه با بررسی همه جوانب، برای زن در نظر می گیرد.

شرایط استحقاق نحله؛ چه زمانی به زن نحله تعلق می گیرد؟

تعلق نحله به زن، برخلاف مهریه که یک حق مسلم است، مشروط به وجود مجموعه ای از عوامل و شرایط حقوقی است که دادگاه باید آن ها را احراز کند. این شرایط به گونه ای تعیین شده اند که از سوءاستفاده های احتمالی جلوگیری کرده و تنها در موارد خاصی که زن مستحق این حمایت مالی است، آن را محقق سازند. شناخت این شرایط برای هر دو طرفین دعوای طلاق ضروری است.

۱. درخواست طلاق از جانب مرد

مهم ترین شرط برای تعلق نحله، این است که درخواست طلاق از سوی مرد باشد. اگر زن خواهان طلاق باشد (مگر در موارد خاص و تحت شروط ضمن عقد)، عموماً نحله به او تعلق نمی گیرد. فلسفه این موضوع به آن بازمی گردد که نحله به نوعی جبران کننده این حق یک جانبه مرد در طلاق است.

۲. عدم وجود دلیل موجه برای طلاق

طلاق از سوی مرد باید بدون دلیل موجه و اثبات شده ای نظیر سوءرفتار زن، نشوز (عدم تمکین) یا تخلف از وظایف زناشویی او باشد. اگر مرد بتواند در دادگاه ثابت کند که زن مرتکب تخلف از وظایف زناشویی شده یا سوءرفتار داشته است، حق نحله از او سلب می شود. این شرط به منظور جلوگیری از تضییع حقوق مرد در قبال زنی که خود مسبب جدایی است، وضع شده است.

۳. عدم تعلق اجرت المثل ایام زوجیت

نحله و اجرت المثل دو حق مالی موازی نیستند که زن بتواند هر دو را مطالبه کند. اگر زن مستحق دریافت اجرت المثل ایام زوجیت باشد، دیگر نوبت به تعیین نحله نمی رسد و بالعکس. دادگاه ابتدا به بررسی شرایط اجرت المثل می پردازد. در صورتی که امکان تعیین اجرت المثل (مثلاً به دلیل عدم اثبات تبرعی نبودن کارها) وجود نداشته باشد، آنگاه به تعیین نحله خواهد پرداخت. این موضوع در تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق به صراحت ذکر شده است.

۴. عدم توافق قبلی برای نحله یا اجرت المثل

در صورتی که زوجین پیش از طلاق یا در ضمن عقد، برای پرداخت حق الزحمه زن (اجرت المثل) یا هر نوع بخشش مشابهی (نحله) توافق کرده باشند، دادگاه بر اساس همان توافق عمل می کند و کمتر به تعیین نحله به صورت مستقل می پردازد.

تعلق نحله به زن صرفاً در جایی صورت می گیرد که طلاق به درخواست مرد و بدون تقصیر زن باشد و امکان تعیین اجرت المثل نیز وجود نداشته باشد.

نحله در طلاق توافقی

در طلاق توافقی، موضوع نحله به توافق طرفین بستگی دارد. اگر زن و مرد بر سر پرداخت مبلغی به عنوان نحله به توافق برسند، دادگاه آن توافق را ثبت می کند. در غیر این صورت، دادگاه الزامی به تعیین نحله ندارد، زیرا ماهیت طلاق توافقی بر مبنای رضایت و تراضی طرفین است و نه الزام قانونی.

وضعیت زن ناشزه و حق نحله

زن ناشزه به زنی گفته می شود که بدون دلیل موجه از وظایف زناشویی خود (تمکین عام و خاص) سرباز می زند. اگر درخواست طلاق از طرف مرد باشد و دلیل طلاق، نشوز زن اثبات شود، عموماً نحله به زن ناشزه تعلق نمی گیرد. رویه قضایی بر این مبنا است که در صورت اثبات نشوز و تقصیر زن در عدم دوام زندگی مشترک، او از برخی حقوق مالی نظیر نفقه و در اغلب موارد نحله محروم می شود.

تفاوت نحله و اجرت المثل ایام زوجیت

برای درک صحیح میزان نحله و شرایط تعلق آن، لازم است ابتدا تمایزات اساسی آن با اجرت المثل ایام زوجیت روشن شود. هر دو این حقوق، با هدف حمایت مالی از زن در زمان جدایی و جبران زحمات او در زندگی مشترک در نظر گرفته شده اند، اما دارای ماهیت و شرایط کاملاً متفاوتی هستند.

اجرت المثل ایام زوجیت

اجرت المثل، به معنای مزد یا پاداش کاری است که شخص به صورت عرفی و بدون قصد مجانی انجام دادن، برای دیگری انجام می دهد. در نظام حقوقی خانواده، اجرت المثل ایام زوجیت به حق الزحمه ای گفته می شود که زن بابت کارهایی که در منزل شوهر خود (مانند پخت و پز، نظافت، تربیت فرزندان و…) انجام داده و شرعاً بر او واجب نبوده است، مطالبه می کند. برای تعلق اجرت المثل، باید ثابت شود که این کارها با دستور شوهر انجام شده و زن نیز قصد تبرع (انجام مجانی کار) را نداشته است. تعیین میزان اجرت المثل معمولاً توسط کارشناس رسمی دادگستری (با در نظر گرفتن عرف، میزان و کیفیت کارها و سال های زندگی مشترک) انجام می شود.

نحله

نحله همان طور که پیش تر ذکر شد، بیشتر ماهیت هدیه یا بخشش دارد و در مواردی به زن تعلق می گیرد که مرد بدون دلیل موجه، درخواست طلاق کرده و زن نیز مستحق دریافت اجرت المثل نباشد. در تعیین نحله، برخلاف اجرت المثل، نیازی به اثبات عدم قصد تبرع زن نیست و جنبه جبرانی و حمایتی آن پررنگ تر است. تعیین میزان نحله کاملاً در اختیار قاضی است و به کارشناسی رسمی نیاز ندارد.

جدول مقایسه نحله و اجرت المثل

ویژگی نحله اجرت المثل ایام زوجیت
مبنای قانونی تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق ماده ۳۳۶ قانون مدنی و رویه قضایی
ماهیت هدیه، عطیه، کمک مالی جبرانی حق الزحمه بابت کارهای غیرتبرعی
شرط اصلی تعلق درخواست طلاق از مرد بدون دلیل موجه، عدم تعلق اجرت المثل انجام کارها به دستور مرد، عدم قصد تبرع زن
تعیین میزان توسط قاضی دادگاه توسط کارشناس رسمی دادگستری
قابلیت جمع خیر، این دو با یکدیگر قابل جمع نیستند. خیر، این دو با یکدیگر قابل جمع نیستند.
هدف حمایت از زن در طلاق های یک طرفه مرد، جبران زحمات زن جبران زحمات و کارهای انجام شده توسط زن در منزل

همان گونه که از جدول مشخص است، نحله و اجرت المثل دو مسیر حقوقی مجزا هستند که زن در زمان طلاق می تواند یکی از آن ها را پیگیری کند. اولویت با اجرت المثل است و اگر شرایط آن محقق نشود، آنگاه نوبت به بررسی نحله می رسد. این دو حق، هرگز با یکدیگر قابل جمع نیستند و مطالبه یکی، از بین رفتن امکان مطالبه دیگری را در پی دارد.

معیارهای تعیین میزان نحله توسط دادگاه

همانطور که قبلاً اشاره شد، میزان نحله توسط قانون گذار به صورت دقیق مشخص نشده است و تعیین آن کاملاً در اختیار قاضی دادگاه خانواده قرار دارد. این امر، دادگاه را ملزم می کند تا با بررسی دقیق اوضاع و احوال هر پرونده، مبلغی منصفانه و منطبق با اصول عدالت را تعیین کند. معیارهایی که دادگاه برای این منظور در نظر می گیرد، عمدتاً در بند ب تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات طلاق ذکر شده اند و در رویه قضایی نیز به آن ها استناد می شود. این معیارها عبارتند از:

۱. سال های زندگی مشترک زوجین

یکی از مهم ترین عواملی که در تعیین میزان نحله نقش دارد، طول مدت زندگی زناشویی است. هرچه مدت زمان زندگی مشترک بیشتر باشد و زن سال های بیشتری را در کنار همسر خود سپری کرده باشد، انتظار می رود که میزان نحله تعیین شده توسط دادگاه نیز بیشتر باشد. این معیار به نوعی جبران کننده تعهد و تلاش زن در طول زندگی است و بازتاب دهنده سرمایه گذاری او در بنیان خانواده است.

۲. کارهایی که زن در منزل شوهر انجام داده است

اگرچه نحله نیازی به اثبات عدم قصد تبرع ندارد، اما دادگاه میزان و نوع فعالیت هایی را که زن در طول زندگی مشترک در خانه همسرش انجام داده است، مورد ارزیابی قرار می دهد. این فعالیت ها می تواند شامل کارهای خانه داری، نگهداری و تربیت فرزندان، رسیدگی به امور همسر و سایر وظایف غیرقانونی باشد. دادگاه با در نظر گرفتن این موارد، نقش و سهم زن در زندگی مشترک را می سنجد.

۳. وضعیت مالی مرد (زوج)

یکی دیگر از شاخص های کلیدی در تعیین میزان نحله، توانایی و استطاعت مالی مرد است. دادگاه وضعیت مالی زوج را از جنبه های مختلفی از جمله درآمد، دارایی ها (مانند املاک، خودرو، حساب های بانکی، سهام و…)، شغل و میزان بدهی های او مورد بررسی قرار می دهد. هرچه وضعیت مالی مرد بهتر و توان پرداخت او بیشتر باشد، احتمالاً میزان نحله تعیین شده نیز بالاتر خواهد بود. هدف این است که مبلغ نحله، برای مرد در حد

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "نحله چقدر است؟ راهنمای جامع محاسبه و تعیین میزان آن" هستید؟ با کلیک بر روی قوانین حقوقی، آیا به دنبال موضوعات مشابهی هستید؟ برای کشف محتواهای بیشتر، از منوی جستجو استفاده کنید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "نحله چقدر است؟ راهنمای جامع محاسبه و تعیین میزان آن"، کلیک کنید.