فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه

فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه سندی حقوقی و الزامی است که به موجب بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه، زنان متأهل جهت دریافت یا تمدید گذرنامه و خروج از کشور باید آن را از همسر خود دریافت کنند. این رضایت نامه باید به صورت محضری و در دفاتر اسناد رسمی تنظیم شود تا اعتبار قانونی داشته باشد و امکان سفر را برای زنان فراهم آورد.

در کشور ما، قوانین مرتبط با گذرنامه و خروج از کشور برای افراد مختلف، به ویژه زنان متأهل، دارای پیچیدگی ها و الزامات خاص خود است. این مقررات، که ریشه در اصول فقهی و حقوقی خانواده دارند، نیاز به آگاهی دقیق و جامع از سوی شهروندان را دوچندان می کند. فهم صحیح این الزامات نه تنها از بروز مشکلات احتمالی در فرآیند دریافت گذرنامه جلوگیری می کند، بلکه به افراد کمک می کند تا با دیدی بازتر و آگاهانه تر، برای سفرها یا برنامه های آتی خود برنامه ریزی کنند. از همین رو، این مقاله به مثابه یک راهنمای جامع، به بررسی ابعاد گوناگون فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه می پردازد؛ از مبانی قانونی و مراحل اجرایی آن گرفته تا مدارک مورد نیاز، هزینه ها، استثنائات و آخرین تحولات قانونی در این حوزه.

۱. رضایت نامه همسر برای گذرنامه چیست و چرا الزامی است؟

فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه یک سند رسمی و قانونی است که بر اساس قوانین جاری در جمهوری اسلامی ایران، به بانوان متأهل اجازه می دهد تا گذرنامه دریافت کرده و از کشور خارج شوند. این سند، تجلی حق همسر (زوج) در اعطای اجازه برای خروج همسر (زوجه) از کشور است و از اهمیت بسزایی در فرآیند صدور و تمدید گذرنامه برای زنان برخوردار است. بدون ارائه این رضایت نامه، در اغلب موارد، دفاتر پلیس +۱۰ و اداره گذرنامه از صدور یا تمدید گذرنامه برای زنان متأهل خودداری می کنند.

۱.۱. مبنای قانونی: تحلیل بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه

مبنای قانونی اصلی برای لزوم اخذ رضایت نامه همسر برای گذرنامه، بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه مصوب سال ۱۳۵۱ است. این ماده به صراحت بیان می دارد: «برای اشخاص زیر با رعایت شرایط مندرج در این ماده، گذرنامه صادر می شود: ۳- زنان شوهردار، ولو کمتر از ۱۸ سال تمام، با موافقت کتبی شوهر و در موارد اضطراری، اجازه دادستان شهرستان محل درخواست گذرنامه که مکلف است نظر خود را اعم از قبول درخواست یا رد آن، حداکثر ظرف سه روز اعلام دارد، کافی است. زنانی که با شوهر خود، مقیم خارج هستند و زنانی که شوهر خارجی اختیار کرده و به تابعیت ایرانی باقی مانده اند از شرط این بند، مستثنی می باشند.»

این بند به وضوح نشان می دهد که موافقت کتبی همسر برای صدور گذرنامه زنان متأهل، حتی اگر کمتر از ۱۸ سال تمام داشته باشند، الزامی است. عبارت «ولو کمتر از ۱۸ سال تمام» بر این نکته تأکید دارد که حتی بلوغ قانونی و رسیدن به سن ۱۸ سال تمام، حق شوهر را در این خصوص از بین نمی برد. البته، ماده ۱۸ استثنائاتی را نیز در نظر گرفته است که شامل زنانی می شود که با شوهر خود در خارج از کشور اقامت دارند، یا زنانی که همسر خارجی اختیار کرده و تابعیت ایرانی خود را حفظ کرده اند. همچنین، در شرایط اضطراری، دادستان شهرستان می تواند با تشخیص مصلحت، اجازه خروج را صادر کند که البته فرآیند و شرایط خاص خود را دارد.

بر اساس بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه، دریافت گذرنامه برای زنان متأهل، حتی زیر ۱۸ سال تمام، منوط به رضایت کتبی همسر است، مگر در موارد استثناء یا اجازه دادستان.

۱.۲. تمایز بین اجازه خروج از کشور و اجازه برای دریافت گذرنامه

درک تمایز میان اجازه خروج از کشور و اجازه برای دریافت گذرنامه از اهمیت زیادی برخوردار است و اغلب موجب سردرگمی می شود. اجازه برای دریافت گذرنامه، به معنای موافقت همسر با صدور سند مسافرتی است که به خودی خود مجوز خروج از کشور نیست. گذرنامه تنها یک سند هویتی و مسافرتی است که امکان سفر به کشورهای دیگر را فراهم می کند.

در مقابل، اجازه خروج از کشور به معنای موافقت صریح و مشخص همسر با هر بار خروج زوجه از مرزهای کشور است. اگرچه در عمل، بسیاری از همسران، در همان رضایت نامه اولیه برای گذرنامه، اجازه خروج را نیز به صورت کلی یا با تعیین شرایط خاص (مانند مدت زمان یا مقصد) اعطا می کنند، اما از نظر حقوقی این دو می توانند مجزا باشند. در برخی موارد، ممکن است همسر برای صدور گذرنامه رضایت دهد اما برای خروج از کشور در یک بازه زمانی خاص یا به مقصدی مشخص، مجدداً رضایت را مشروط کند یا از آن صرف نظر نماید. نکته حائز اهمیت این است که رضایت نامه محضری برای دریافت گذرنامه، به عنوان یک گام ضروری، اغلب شامل اجازه کلی برای خروج از کشور نیز می شود، مگر اینکه صراحتاً محدودیتی تعیین شده باشد. با این حال، شوهر می تواند پس از صدور گذرنامه، همسر خود را ممنوع الخروج کند، حتی اگر قبلاً برای دریافت گذرنامه رضایت داده باشد. این مسئله نشان دهنده پیچیدگی های حقوقی و نیاز به شفافیت در تنظیم اسناد رسمی است.

۲. مراحل اخذ فرم رضایت نامه محضری همسر برای گذرنامه

اخذ فرم رضایت نامه محضری همسر برای گذرنامه فرآیندی مشخص و رسمی است که باید در دفاتر اسناد رسمی کشور انجام گیرد. این مراحل به گونه ای طراحی شده اند که از صحت و اعتبار سند اطمینان حاصل شود و حقوق طرفین محفوظ بماند.

۲.۱. گام به گام: از تصمیم تا امضای نهایی

فرآیند دریافت فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه نیازمند طی کردن مراحل زیر است:

1. تصمیم گیری و هماهنگی: اولین گام، توافق و هماهنگی کامل بین زوجین است. زن و مرد باید در خصوص اعطای اجازه و جزئیات آن (مانند مدت اعتبار و محدودیت ها) به توافق برسند.
2. مراجعه به دفتر اسناد رسمی: زوجین (زن و مرد) باید به صورت همزمان و با همراه داشتن تمامی مدارک لازم به یکی از دفاتر اسناد رسمی در سراسر کشور مراجعه کنند. حضور هر دو نفر برای احراز هویت و امضای سند ضروری است.
3. ارائه مدارک شناسایی: در دفترخانه، مدارک شناسایی زوجین شامل اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی ارائه می شود. همچنین، در صورت وجود، گذرنامه قبلی زن نیز باید ارائه گردد.
4. تنظیم متن رضایت نامه: سردفتر یا نماینده وی، بر اساس اظهارات زوجین و قوانین مربوطه، پیش نویس متن رضایت نامه را تهیه می کند. در این مرحله، جزئیات مربوط به مدت اعتبار (محدود یا نامحدود) و هرگونه شرط خاص (مانند تعیین مقصد) در متن قید می شود.
5. بررسی و امضای فرم: پس از تهیه پیش نویس، متن توسط زوجین به دقت مطالعه می شود. پس از تأیید نهایی و اطمینان از صحت و مطابقت با توافقات، همسر (زوج) رضایت نامه را امضا می کند. در برخی موارد، نیاز به اثر انگشت نیز وجود دارد.
6. ثبت و ممهور شدن سند: پس از امضای زوج، سردفتر سند را در دفتر رسمی خود ثبت کرده و آن را با مهر و امضای رسمی تأیید می کند. این مرحله به سند اعتبار قانونی می بخشد و آن را قابل استناد می سازد.

۲.۲. نکات مهم در هنگام تنظیم فرم

در زمان تنظیم فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه در دفتر اسناد رسمی، توجه به نکات زیر برای جلوگیری از هرگونه ابهام یا مشکل احتمالی در آینده ضروری است:

• مشخصات دقیق طرفین: اطمینان حاصل شود که تمامی مشخصات هویتی زوجین (نام، نام خانوادگی، شماره ملی، شماره شناسنامه، تاریخ تولد) به صورت دقیق و بدون غلط املایی در سند درج شده است.
• مدت اعتبار رضایت نامه: این یکی از مهم ترین نکات است. رضایت نامه می تواند به دو صورت تنظیم شود:
  • مدت دار: برای یک بازه زمانی مشخص (مثلاً ۵ سال، ۱۰ سال یا تا تاریخ انقضای گذرنامه).
  • نامحدود (بلاعزل): برای کل مدت اعتبار گذرنامه و بدون نیاز به تمدید رضایت در آینده. انتخاب نوع اعتبار بستگی به توافق زوجین و اهداف سفر دارد.
• امکان تعیین محدودیت در مقصد یا تعداد سفرها: در برخی موارد، همسر می تواند در رضایت نامه خود، محدودیت هایی را برای سفر همسرش تعیین کند؛ به عنوان مثال، اجازه سفر به کشورهای خاص یا ممنوعیت سفر به برخی مناطق. همچنین، امکان تعیین تعداد دفعات سفر (مثلاً فقط یک بار خروج) نیز در تئوری وجود دارد، اما معمولاً این نوع محدودیت ها در عمل برای هر سفر مجدد نیاز به رضایت جدید دارد و کمتر در رضایت نامه کلی گذرنامه درج می شود. توصیه می شود برای شفافیت بیشتر، جزئیات مربوط به اجازه خروج نیز در صورت توافق در همین سند قید شود.
• حضور شهود: در بسیاری از دفاتر اسناد رسمی، حضور شهود برای امضای رضایت نامه گذرنامه الزامی نیست. با این حال، در برخی موارد، سردفتر ممکن است برای اطمینان بیشتر، حضور دو شاهد را توصیه کند. بهتر است قبل از مراجعه، از روال دفترخانه مورد نظر مطلع شوید.
• وکالت بلاعزل خروج از کشور: در صورتی که زوج قصد اعطای اختیار کامل و دائمی خروج از کشور به زوجه را داشته باشد، می تواند یک وکالت نامه بلاعزل با حق خروج از کشور برای او تنظیم کند. این وکالت نامه می تواند جایگزین رضایت نامه محضری شود و به زوجه اجازه می دهد بدون نیاز به اجازه مجدد همسر، از کشور خارج شود. این موضوع در بخش شرایط خاص به تفصیل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

۳. مدارک مورد نیاز برای تنظیم رضایت نامه همسر جهت گذرنامه

برای تنظیم فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه در دفاتر اسناد رسمی، ارائه مجموعه ای از مدارک شناسایی و هویتی از سوی زوجین ضروری است. این مدارک به منظور احراز هویت دقیق و ثبت صحیح اطلاعات در سند رسمی مورد نیاز هستند.

۳.۱. مدارک شناسایی زوجین

مهم ترین مدارکی که زوجین باید هنگام مراجعه به دفتر اسناد رسمی همراه داشته باشند، شامل موارد زیر است:

• اصل و کپی شناسنامه: شناسنامه معتبر و بدون خدشه برای هر دو نفر (زوج و زوجه) ضروری است. کپی صفحات اول و دوم و صفحه مربوط به ثبت ازدواج نیز ممکن است مورد نیاز باشد.
• اصل و کپی کارت ملی: کارت ملی هوشمند یا کارت ملی قدیمی به همراه رسید تعویض آن، برای هر دو نفر (زوج و زوجه) الزامی است.

۳.۲. سایر مدارک لازم

علاوه بر مدارک شناسایی اصلی، ممکن است در برخی موارد، مدارک دیگری نیز مورد نیاز قرار گیرد:

• گذرنامه (در صورت وجود و برای تمدید): اگر هدف از تنظیم رضایت نامه، تمدید گذرنامه قبلی است، ارائه اصل گذرنامه منقضی شده یا در شرف انقضا، برای ثبت شماره و اطلاعات آن در سند، می تواند مفید باشد.
• فرم درخواست گذرنامه (دریافتی از پلیس + ۱۰): اگرچه این فرم مستقیماً برای تنظیم رضایت نامه در دفترخانه الزامی نیست، اما در فرآیند کلی درخواست گذرنامه از دفاتر پلیس +۱۰ مورد نیاز است و برخی سردفتران ممکن است برای تکمیل دقیق تر اطلاعات، آن را درخواست کنند.
• آیا حضور شهود الزامی است؟ بر اساس روال جاری دفاتر اسناد رسمی در ایران، برای تنظیم رضایت نامه خروج از کشور همسر، حضور شهود معمولاً الزامی نیست. این سند به امضای زوج و تأیید سردفتر معتبر می شود. با این حال، همانطور که قبلاً اشاره شد، برخی سردفتران ممکن است به صلاحدید خود و برای استحکام بیشتر سند، حضور دو شاهد را توصیه کنند. بنابراین، بهتر است قبل از مراجعه، از دفترخانه مورد نظر در این خصوص استعلام بگیرید.
• عقدنامه (اختیاری): هرچند شناسنامه به طور رسمی وضعیت تأهل را نشان می دهد، اما در برخی موارد برای اثبات قطعی رابطه زوجیت، ممکن است ارائه اصل یا کپی عقدنامه نیز درخواست شود.

۴. هزینه تنظیم رضایت نامه همسر برای گذرنامه

تعیین هزینه تنظیم فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه یکی از دغدغه های اصلی متقاضیان است. این هزینه، که در دفاتر اسناد رسمی دریافت می شود، بر اساس تعرفه های مصوب و ابلاغی از سوی کانون سردفتران و دفتریاران تعیین می گردد.

۴.۱. تعرفه حق التحریر دفاتر اسناد رسمی

هزینه اصلی برای تنظیم رضایت نامه محضری، شامل «حق التحریر» دفترخانه است. این مبلغ به صورت سالانه یا دوره ای توسط قوه قضائیه و از طریق کانون سردفتران و دفتریاران، طی بخشنامه های رسمی اعلام می شود. تعرفه حق التحریر برای تنظیم اسنادی نظیر رضایت نامه، گواهی امضا و … مشخص و ثابت است و تمامی دفاتر اسناد رسمی ملزم به رعایت آن هستند. در حال حاضر (تا تاریخ نگارش این مقاله)، هزینه تنظیم چنین رضایت نامه ای، حدوداً 100,000 ریال (معادل ده هزار تومان) به علاوه مالیات و عوارض مربوطه است که در مجموع به مبلغی در حدود 150,000 ریال (معادل پانزده هزار تومان) یا کمی بیشتر می رسد. این مبلغ برای تمامی دفاتر اسناد رسمی در سراسر کشور یکسان است.

نحوه پرداخت این هزینه ها نیز معمولاً به دو صورت امکان پذیر است:

• نقد: پرداخت مستقیم وجه به دفترخانه.
• کارتخوان: استفاده از دستگاه های کارتخوان موجود در دفاتر اسناد رسمی.

لازم به ذکر است که هیچگونه هزینه دیگری تحت عنوان هزینه فرم یا مشابه آن نباید از متقاضیان دریافت شود و تنها مبالغ مصوب قانونی قابل اخذ هستند.

۴.۲. هزینه های جانبی احتمالی

علاوه بر تعرفه رسمی حق التحریر، در برخی شرایط ممکن است هزینه های جانبی دیگری نیز به وجود آید که البته مستقیماً مربوط به خود تنظیم رضایت نامه نیستند:

• مشاوره حقوقی: در صورتی که زوجین، قبل از مراجعه به دفترخانه، نیاز به مشاوره حقوقی تخصصی با وکیل یا مشاور حقوقی در خصوص جزئیات و شرایط رضایت نامه، مدت اعتبار، یا بررسی استثنائات قانونی داشته باشند، هزینه این مشاوره به صورت جداگانه و بر اساس تعرفه خدمات حقوقی دریافت خواهد شد. این هزینه اختیاری است و تنها در صورت نیاز به خدمات وکیل یا مشاور اعمال می شود.
• هزینه کپی مدارک: در صورت عدم همراه داشتن کپی مدارک شناسایی، ممکن است دفترخانه بابت کپی گرفتن از مدارک، هزینه جزئی دریافت کند.

مهم است که متقاضیان قبل از هر اقدامی، از آخرین تعرفه های قانونی مطلع شوند و در صورت مشاهده هرگونه تخلف در اخذ هزینه های اضافی، مراتب را از طریق کانون سردفتران و دفتریاران پیگیری کنند.

۵. دانلود نمونه فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه

یکی از درخواست های مکرر کاربران، دسترسی به نمونه فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه است. اگرچه فرم رسمی و ممهور باید در دفاتر اسناد رسمی و توسط سردفتر تنظیم شود، اما داشتن یک نمونه پیش نویس می تواند به زوجین کمک کند تا با محتوا و ساختار کلی این سند آشنا شوند.

۵.۱. ارائه نمونه فرم قابل پرینت و ویرایش (PDF و WORD)

در بسیاری از وب سایت های حقوقی معتبر و دفاتر اسناد رسمی آنلاین، نمونه هایی از فرم رضایت نامه خروج از کشور یا رضایت نامه برای گذرنامه در قالب های PDF و WORD برای دانلود در دسترس قرار می گیرد. این فرم ها معمولاً شامل فیلدهای عمومی برای درج اطلاعات هویتی و مشخصات مربوط به اجازه خروج هستند. با توجه به عدم امکان درج لینک دانلود در این مقاله، خوانندگان محترم می توانند با جستجو در اینترنت (با عباراتی مانند دانلود نمونه فرم رضایت نامه محضری خروج از کشور یا نمونه فرم رضایت نامه گذرنامه) به این فایل ها دسترسی پیدا کنند.

یک نمونه کلی از محتوای این فرم می تواند به شرح زیر باشد:

بسمه تعالی

موضوع: رضایت نامه خروج از کشور و دریافت گذرنامه همسر

اینجانب [نام و نام خانوادگی زوج] فرزند [نام پدر زوج]، به شماره ملی [شماره ملی زوج] و شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوج] صادره از [محل صدور شناسنامه زوج]، ساکن [آدرس کامل زوج]، بدین وسیله رضایت کامل و بلاقید خود را نسبت به خروج همسرم، خانم/سرکار خانم [نام و نام خانوادگی زوجه] فرزند [نام پدر زوجه]، به شماره ملی [شماره ملی زوجه] و شماره شناسنامه [شماره شناسنامه زوجه] صادره از [محل صدور شناسنامه زوجه] از مرزهای قانونی جمهوری اسلامی ایران جهت دریافت گذرنامه و انجام سفرهای خارجی به مقاصد مختلف، اعلام می دارم.

این رضایت نامه بدون هیچ گونه اجبار یا اکراه و با آگاهی کامل از قوانین و مقررات مربوطه تنظیم شده و تا تاریخ [تاریخ انقضا، یا عبارت نامحدود تا پایان اعتبار گذرنامه] دارای اعتبار است.

مشخصات و امضای همسر (رضایت دهنده):
نام و نام خانوادگی: .......................................
شماره ملی: .......................................
امضاء: .......................................
تاریخ: .......................................

۵.۲. راهنمای تکمیل بخش های مختلف فرم

برای تکمیل صحیح این نمونه فرم ها، به نکات زیر توجه کنید:

• بخش مشخصات زوج (رضایت دهنده): تمامی فیلدها شامل نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی، شماره شناسنامه و آدرس کامل زوج باید به دقت و بر اساس مدارک شناسایی وی تکمیل شود.
• بخش مشخصات زوجه (رضایت گیرنده): اطلاعات هویتی زوجه نیز باید به طور کامل و دقیق وارد شود. این اطلاعات شامل نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی، و شماره شناسنامه است.
• موضوع رضایت: در این بخش باید به صراحت ذکر شود که رضایت برای دریافت گذرنامه و خروج از کشور است. این وضوح از ابهامات احتمالی جلوگیری می کند.
• مدت اعتبار: این قسمت بسیار مهم است. می توان مدت زمان مشخصی (مثلاً 5 سال) یا عبارت نامحدود تا پایان اعتبار گذرنامه را درج کرد. اگر قصد اعطای وکالت بلاعزل است، این نکته باید به طور صریح و با عبارات حقوقی مناسب قید شود.
• مقصد (اختیاری): در صورتی که رضایت برای سفر به مقصدی خاص است، می توان نام آن را ذکر کرد. اما اگر رضایت برای سفرهای عمومی و بدون محدودیت مقصد است، نیازی به ذکر مقصد نیست.
• امضا و تاریخ: زوج باید در قسمت مربوطه امضا و تاریخ را درج کند.

تأکید می شود که این فرم ها صرفاً نمونه ای برای آشنایی هستند و سند قانونی نهایی حتماً باید توسط سردفتر اسناد رسمی و با رعایت تمامی تشریفات قانونی تنظیم و ممهور گردد. ارائه این نمونه به سردفتر می تواند فرآیند تنظیم سند را تسریع کند.

۶. شرایط خاص و استثنائات قانونی در اخذ اجازه خروج همسر

در حالی که بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه، اصل را بر لزوم اخذ رضایت نامه همسر برای گذرنامه می گذارد، اما در برخی شرایط خاص و استثنائی، این الزام برداشته می شود یا با تغییراتی همراه است. آگاهی از این موارد برای بانوان متأهل که قصد سفر یا دریافت گذرنامه دارند، بسیار حائز اهمیت است.

۶.۱. موارد عدم نیاز به اجازه همسر

قانون گذار در موارد زیر، زنان متأهل را از شرط اخذ اجازه همسر برای دریافت گذرنامه معاف کرده است:

1. زنان با شوهر مقیم خارج از کشور: اگر همسر (زوج) به صورت دائمی در خارج از کشور اقامت داشته باشد، زن برای دریافت گذرنامه نیازی به اجازه او ندارد. این شرط بر اساس مفهوم اقامت دائم همسر در خارج از کشور است.
2. زنان دارای همسر خارجی با حفظ تابعیت ایرانی: زنانی که با یک تبعه خارجی ازدواج کرده اند و بر اساس قوانین ایران، تابعیت ایرانی خود را حفظ کرده اند، از این شرط مستثنی هستند و برای دریافت گذرنامه نیازی به اجازه همسر خارجی خود ندارند.
3. زنان دارای وکالت بلاعزل خروج از کشور: یکی از راه های مؤثر برای رفع دائمی نیاز به اجازه همسر، دریافت «وکالت بلاعزل خروج از کشور» از سوی زوج است. این وکالت نامه، که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می شود، به زوجه اجازه می دهد که بدون نیاز به اجازه مجدد همسر، در هر زمان که بخواهد از کشور خارج شود. این وکالت نامه باید به صورت بلاعزل تنظیم شود تا زوج نتواند بعداً آن را فسخ کند. مدت اعتبار این وکالت نامه نیز می تواند نامحدود باشد. در این صورت، برای دریافت یا تمدید گذرنامه، ارائه این وکالت نامه کفایت می کند.
4. اجازه دادستان در موارد اضطراری: در شرایطی که خروج زوجه از کشور به دلیل ضرورت های فوری و اضطراری (مانند درمان بیماری حاد، شرکت در مسابقات ورزشی بین المللی با کسب افتخار، دیدار با بستگان بیمار در خارج از کشور و موارد مشابه) باشد و همسر از دادن اجازه خودداری کند، زوجه می تواند با مراجعه به دادستان شهرستان محل درخواست گذرنامه، تقاضای اجازه خروج نماید. دادستان مکلف است ظرف حداکثر سه روز نظر خود را اعلام کند. اثبات اضطرار بر عهده زوجه است و دادستان با بررسی دلایل و مستندات، در این خصوص تصمیم گیری می کند.

۶.۲. وضعیت رضایت نامه گذرنامه پس از طلاق، فوت همسر یا فسخ نکاح

تغییر در وضعیت تأهل زن، تأثیر مستقیمی بر اعتبار فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه و نیاز به آن دارد:

• پس از طلاق: پس از ثبت رسمی طلاق و اتمام مدت عده، زن از قید ماده ۱۸ قانون گذرنامه آزاد می شود و دیگر نیازی به اجازه همسر سابق خود برای دریافت یا تمدید گذرنامه ندارد. گذرنامه قبلی که با اجازه همسر صادر شده، تا پایان اعتبار آن معتبر باقی می ماند، اما برای دریافت گذرنامه جدید، نیازی به رضایت همسر سابق نیست.
• فوت همسر: در صورت فوت همسر، زن دیگر نیازی به رضایت متوفی برای دریافت یا تمدید گذرنامه ندارد. با ارائه گواهی فوت همسر، می تواند به تنهایی برای امور گذرنامه ای خود اقدام کند.
• فسخ نکاح: در صورت فسخ نکاح نیز، شرایط مشابه طلاق است و زن پس از فسخ، از الزام اخذ رضایت همسر مبری می شود.

۶.۳. اجازه خروج همسر برای گذرنامه موقت اربعین

در سال های اخیر، به دلیل تقاضای گسترده برای شرکت در مراسم اربعین، پلیس مهاجرت و گذرنامه فراجا اقدام به صدور برگ گذرنامه موقت یا گذر ویژه اربعین کرده است. در خصوص نیاز به اجازه همسر برای این نوع گذرنامه موقت، روال به شرح زیر است:

• اگر زن قبلاً برای گذرنامه عادی خود، اجازه محضری همسر را اخذ کرده باشد و این اجازه نامه دارای اعتبار باشد، برای دریافت گذرنامه موقت اربعین، نیازی به اخذ اجازه مجدد از همسر نیست.
• اما اگر زنی تاکنون هیچ رضایت نامه ای برای گذرنامه خود از همسرش دریافت نکرده باشد، برای دریافت گذرنامه موقت اربعین نیز باید با حضور همسر در دفتر اسناد رسمی و تکمیل فرم رضایت نامه، اقدام به اخذ اجازه کند.

۶.۴. تمدید گذرنامه و نیاز به اجازه مجدد همسر

یکی از سوالات رایج این است که آیا برای تمدید گذرنامه، نیاز به اخذ اجازه مجدد از همسر است یا خیر. پاسخ به این سوال بستگی به نوع رضایت نامه اولیه دارد:

• اگر رضایت نامه اولیه به صورت نامحدود یا بلاعزل تنظیم شده باشد و مدت اعتبار آن به انقضای گذرنامه محدود نشده باشد، برای تمدید گذرنامه نیازی به اجازه مجدد همسر نیست.
• اگر رضایت نامه اولیه برای مدت مشخصی (مثلاً ۵ سال) تنظیم شده باشد که همزمان با انقضای گذرنامه به پایان رسیده، یا در آن صراحتاً قید شده باشد که برای هر بار تمدید نیاز به اجازه مجدد است، در این صورت زن باید مجدداً برای اخذ رضایت نامه از همسر خود اقدام کند.

تاثیر ممنوع الخروجی بر تمدید گذرنامه: حتی اگر رضایت نامه اولیه نامحدود باشد، در صورتی که همسر در طول مدت اعتبار گذرنامه زن، او را ممنوع الخروج کرده باشد، تا زمان رفع ممنوع الخروجی، امکان تمدید گذرنامه وجود نخواهد داشت.

۷. چالش ها و مسائل حقوقی: ممنوع الخروجی همسر و راه های مقابله

با وجود تسهیلات قانونی برای اخذ فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه، گاهی اوقات مسائل و چالش های حقوقی نظیر ممنوع الخروجی توسط همسر، می تواند فرآیند سفر را با مشکل مواجه کند. آگاهی از حقوق و تکالیف در این زمینه برای زنان متأهل ضروری است.

۷.۱. حق شوهر برای ممنوع الخروجی همسر و حدود آن

بر اساس قانون گذرنامه، شوهر این حق را دارد که همسر خود را ممنوع الخروج کند. این حق، از جمله حقوق مرد در قبال همسرش تلقی می شود که ریشه در ماده ۱۸ قانون گذرنامه دارد. دلایل قانونی و غیرقانونی برای ممنوع الخروجی عبارتند از:

• دلایل قانونی:
  • عدم تمکین: در صورتی که زن بدون دلیل موجه از تمکین خاص و عام خودداری کند و این موضوع در دادگاه به اثبات رسیده باشد، مرد می تواند با حکم دادگاه او را ممنوع الخروج کند.
  • حفظ مصالح خانوادگی: در شرایط خاص و با ارائه دلایل مستند، مرد می تواند با مراجعه به دادگاه، درخواست ممنوع الخروجی همسر را با استناد به حفظ مصالح خانوادگی ارائه دهد. البته تشخیص موجه بودن دلایل بر عهده قاضی است.
  • عدم پرداخت مهریه (در موارد نادر): هرچند این مورد معمول نیست، اما در برخی شرایط خاص که مرد توانایی پرداخت مهریه را نداشته و خروج همسر از کشور ممکن است به تضییع حقوق او منجر شود، دادگاه می تواند حکم به ممنوع الخروجی دهد.
• دلایل غیرقانونی یا سوءاستفاده از حق:
  • گاهی اوقات، مرد بدون دلیل موجه و صرفاً برای اعمال فشار بر همسر یا به دلایل شخصی و غیرقانونی، اقدام به ممنوع الخروجی می کند. در این موارد، این اقدام می تواند مصداق سوءاستفاده از حق تلقی شود و زوجه حق پیگیری قانونی دارد.

ممنوع الخروجی توسط شوهر در اداره گذرنامه فراجا به ثبت می رسد و زن هنگام خروج از کشور در مرزها یا حتی در فرآیند تمدید گذرنامه، با این ممنوعیت مواجه خواهد شد.

۷.۲. راه های قانونی رفع ممنوع الخروجی توسط همسر

در صورتی که زنی توسط همسر خود ممنوع الخروج شده باشد، راه های قانونی برای رفع این ممنوعیت وجود دارد:

1. مذاکره و توافق: اولین و ساده ترین راه، مذاکره و رسیدن به توافق با همسر است. در صورت رضایت همسر، او می تواند با مراجعه به اداره گذرنامه، ممنوع الخروجی را لغو کند.
2. مراجعه به دادگاه خانواده و درخواست اجازه خروج اضطراری: اگر مذاکره نتیجه بخش نباشد و زن دلایل موجه و اضطراری برای خروج از کشور داشته باشد (همانند موارد ذکر شده در بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه، مثل درمان، تحصیل، یا شرکت در رویدادهای علمی و ورزشی که اعتبار زن را خدشه دار می کند)، می تواند با ارائه دادخواست به دادگاه خانواده، تقاضای اجازه خروج از کشور نماید. دادگاه با بررسی دلایل و مستندات، در صورت تشخیص ضرورت، حکم به اجازه خروج صادر می کند.
3. اخذ وکالت بلاعزل خروج از کشور (پیشگیرانه): بهترین راهکار برای جلوگیری از ممنوع الخروجی های آتی، اخذ وکالت نامه بلاعزل خروج از کشور از همسر در همان ابتدای زندگی مشترک یا در زمان مناسب است. در صورت وجود این وکالت نامه، مرد نمی تواند به سادگی زن را ممنوع الخروج کند و هرگونه اقدام او باید از طریق ابطال این وکالت نامه در مراجع قضایی صورت گیرد که فرآیند دشوارتری است.
4. اثبات سوءاستفاده از حق: اگر زن بتواند در دادگاه ثابت کند که همسرش بدون دلیل موجه و صرفاً برای آزار و اذیت یا سوءاستفاده از حق، او را ممنوع الخروج کرده است، می تواند با طرح دعوا، حکم به رفع ممنوعیت خروج را دریافت کند.

در تمامی این مراحل، مشورت با یک وکیل متخصص در امور خانواده و گذرنامه، می تواند کمک شایانی به تسریع فرآیند و افزایش شانس موفقیت کند.

۸. آخرین اخبار و لایحه اصلاح قانون گذرنامه در خصوص زنان متاهل

مسئله فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه و حق خروج از کشور زنان متأهل، همواره یکی از موضوعات مورد بحث در محافل حقوقی و اجتماعی ایران بوده است. اعتراضات و چالش های حقوقی ناشی از این قانون، به ویژه در مواردی که منجر به ممنوع الخروجی های بدون دلیل موجه یا سوءاستفاده از حق شده، ضرورت بازنگری در این قانون را بیش از پیش نمایان ساخته است.

۸.۱. بررسی لایحه اصلاح بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه

در پاسخ به چالش ها و مطالبات عمومی، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، در سال ۱۴۰۰ لایحه ای را تحت عنوان «لایحه اصلاح بند (۳) ماده (۱۸) قانون گذرنامه و الحاق پنج تبصره به مواد (۱۸ و ۱۹) آن را در خصوص اصلاح ضوابط مربوط به اجازه زوج در صدور گذرنامه زوجه» تنظیم و به هیئت دولت ارائه کرده است. این لایحه با هدف کاهش مشکلات زنان متأهل برای خروج از کشور و جلوگیری از سوءاستفاده های احتمالی از حق مرد برای ممنوع الخروجی، طراحی شده است.

برخی از اهداف و محتوای احتمالی این لایحه شامل:

• اصل بر آزادی خروج: تغییر رویکرد از نیاز به اجازه همسر به اصل آزادی خروج، مگر در موارد خاص و با دلایل موجه قانونی (مانند مصلحت خانواده یا حقوق فرزندان).
• افزایش اختیارات زوجه: اعطای اختیارات بیشتر به زوجه برای اثبات ضرورت سفر و اخذ مجوز قضایی در موارد عدم موافقت همسر.
• محدود کردن حق ممنوع الخروجی: تعریف دقیق تر و محدودتر شرایطی که مرد می تواند همسر خود را ممنوع الخروج کند، به طوری که صرفاً بر اساس دلایل موجه و با تأیید مراجع قضایی باشد.
• مدت دار کردن ممنوع الخروجی: پیش بینی مدت زمان مشخص برای ممنوع الخروجی و لزوم تمدید آن با دلایل جدید.

تا لحظه نگارش این مقاله، لایحه مذکور مراحل تصویب خود را در هیئت دولت طی نکرده و به مجلس شورای اسلامی نیز ارسال نشده است. این فرآیند ممکن است زمان بر باشد و نیاز به بررسی های بیشتر از سوی کارگروه های تخصصی دارد. متن نهایی لایحه نیز هنوز به صورت عمومی منتشر نشده است و جزئیات دقیق آن پس از تصویب و ابلاغ مشخص خواهد شد.

۸.۲. تاثیرات احتمالی تغییرات قانونی بر آینده

در صورت تصویب و اجرای لایحه اصلاح قانون گذرنامه، انتظار می رود که تغییرات قابل توجهی در وضعیت حقوقی زنان متأهل برای دریافت گذرنامه و خروج از کشور ایجاد شود. این تغییرات احتمالی می تواند شامل موارد زیر باشد:

• تسهیل فرآیند دریافت گذرنامه: با فرض برداشته شدن یا محدود شدن شرط اجازه همسر، فرآیند دریافت گذرنامه برای زنان متأهل ساده تر و سریع تر خواهد شد.
• کاهش موارد ممنوع الخروجی خودسرانه: با تعریف دقیق تر حدود و ثغور حق ممنوع الخروجی، از سوءاستفاده های احتمالی جلوگیری شده و زنان از حقوق بیشتری در این زمینه برخوردار خواهند شد.
• تقویت حقوق شهروندی زنان: این اصلاحیه می تواند گامی مهم در جهت تقویت حقوق شهروندی و برابری بیشتر جنسیتی در زمینه سفر و آزادی های فردی باشد.
• نیاز به آگاهی رسانی گسترده: در صورت تصویب نهایی، اطلاع رسانی گسترده و شفاف در مورد تغییرات قانونی، برای آگاهی عموم مردم و به ویژه بانوان متأهل، ضروری خواهد بود.

باید منتظر ماند و دید که این لایحه در نهایت با چه مفادی به تصویب می رسد و چه تأثیرات عملی بر زندگی زنان متأهل ایرانی خواهد داشت. پیگیری اخبار و اطلاعیه های رسمی در این خصوص، برای تمامی ذینفعان توصیه می شود.

نتیجه گیری

در این مقاله به بررسی جامع و تخصصی فرم رضایت نامه همسر برای گذرنامه پرداختیم و ابعاد مختلف این موضوع را از مبانی قانونی تا مراحل عملی و استثنائات آن تشریح کردیم. مشخص شد که بر اساس بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه، زنان متأهل برای دریافت یا تمدید گذرنامه و خروج از کشور، نیازمند اخذ رضایت کتبی و محضری از همسر خود هستند. این رضایت نامه باید در دفاتر اسناد رسمی تنظیم شده و شامل مشخصات دقیق زوجین، مدت اعتبار و در صورت لزوم، شرایط خاص سفر باشد.

مدارک شناسایی شامل اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی زوجین از جمله الزامات اصلی برای تنظیم این سند است. هزینه آن نیز بر اساس تعرفه های مصوب کانون سردفتران تعیین می گردد. همچنین، به مواردی نظیر وکالت بلاعزل، اقامت همسر در خارج از کشور، ازدواج با تبعه خارجی و اجازه دادستان در شرایط اضطراری به عنوان استثنائات قانونی اشاره شد که در آن ها، نیازی به اخذ رضایت همسر نیست. در نهایت، چالش های حقوقی مربوط به ممنوع الخروجی توسط همسر و راه های مقابله قانونی با آن، همراه با آخرین تحولات قانونی و لایحه اصلاح قانون گذرنامه مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

آگاهی کامل از تمامی این جنبه ها، برای زنان متأهل و همسرانشان، امری ضروری است تا بتوانند فرآیندهای قانونی را با اطمینان و بدون مواجهه با مشکلات ناخواسته طی کنند. در موارد خاص و پیچیده، همواره توصیه می شود که قبل از هر اقدامی، با وکلای متخصص در امور خانواده و گذرنامه مشورت نمایید تا از حقوق خود به بهترین شکل ممکن دفاع کرده و از بروز مسائل حقوقی آتی جلوگیری کنید.